Mẹo sử dụng Plastigauge cho kỹ thuật viên
Nắm vững nguyên lý là chưa đủ, cách thao tác thực tế mới quyết định Plastigauge có cho kết quả tin cậy hay không. Bài viết này tổng hợp các mẹo, kinh nghiệm thường dùng trong xưởng để giúp bạn đo khe hở ổ trục, bạc đạn, trục khuỷu một cách nhanh và chính xác hơn.
1. Chuẩn bị tốt trước khi đo – quyết định 50% độ chính xác
Nhiều sai số khi đo khe hở không đến từ Plastigauge mà đến từ khâu chuẩn bị bề mặt và lắp ráp. Trước khi cắt dải nhựa, hãy đảm bảo:
- Bề mặt trục và bạc sạch dầu bẩn, không còn cặn than, mạt kim loại.
- Không có vết xước sâu, ba-via tại vùng tiếp xúc.
- Các bu-lông, đai ốc, chốt định vị ở tình trạng tốt và có thể siết đủ mô-men.
Nếu bề mặt quá bẩn hoặc xước, vệt Plastigauge sẽ bị bóp méo cục bộ, dẫn tới việc so sánh với thẻ đo không còn chính xác.
2. Mẹo cắt và đặt dải Plastigauge
Thao tác cắt và đặt dải Plastigauge tưởng đơn giản nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng vệt đo:
- Cắt vuông góc đầu dải, tránh cắt xéo làm vệt dập không đều.
- Độ dài dải nên vừa phải, thường ngắn hơn chiều rộng bệ đỡ một chút để tránh tràn ra mép.
- Đặt dải theo chiều cần đo khe hở và cố gắng để nó nằm ngay vùng tải chính (ví dụ giữa bề mặt bạc đạn).
- Có thể chấm một lớp mỡ mỏng để dải nhựa không trượt khỏi vị trí khi lắp.
3. Mẹo siết lực và thao tác khi đo
Sau khi đặt Plastigauge, bước tiếp theo là lắp lại và siết bu-lông. Một số lưu ý:
- Không quay trục sau khi đã đặt Plastigauge – trục quay sẽ kéo lê dải nhựa và làm vệt dập bị kéo dài, sai kết quả.
- Siết bu-lông theo trình tự chéo hoặc theo khuyến cáo của nhà sản xuất để lực phân bố đều.
- Dùng cờ-lê lực (torque wrench) nếu có, vì mô-men siết quá thấp hoặc quá cao đều làm sai lệch khe hở thực tế.
- Khi cần đo nhiều gối trục, nên đo từng vị trí hoặc đánh dấu rõ từng vệt đo để khỏi nhầm.
4. Mẹo đọc và ghi chép kết quả Plastigauge
Sau khi tháo nắp trở lại, bạn sẽ thấy dải Plastigauge đã biến thành một vệt dẹt. Một vài mẹo nhỏ khi đọc kết quả:
- Đọc ở phần vệt đều nhất, tránh đoạn bị gấp, đứt, hoặc dính thêm dầu/bụi.
- Đặt vệt nhựa cạnh thẻ đo, so với nhiều vạch gần nhau để ước lượng chính xác hơn.
- Nếu bề rộng nằm giữa hai vạch, có thể nội suy – ví dụ: giữa 0,04 mm và 0,05 mm thì có thể ghi 0,045 mm.
- Luôn ghi chép lại kết quả theo từng vị trí (gối 1, gối 2, bạc biên 3…), tránh nhầm giữa các ổ trục.
Việc ghi chép này đặc biệt quan trọng khi so sánh với giới hạn cho phép trong tài liệu sửa chữa (service manual) để quyết định có cần thay bạc, mài trục hoặc dùng cỡ bạc khác hay không.
5. Lỗi thường gặp khi dùng Plastigauge và cách xử lý nhanh
Dưới đây là một số lỗi phổ biến trong thực tế xưởng và cách khắc phục:
- Vệt Plastigauge không đều, phình chỗ to chỗ nhỏ: kiểm tra lại bề mặt có xước, bẩn, hoặc siết lực không đều.
- Vệt quá hẹp (khe hở lớn) bất thường: có thể do siết thiếu lực hoặc lắp sai vị trí nắp/bạc.
- Vệt quá rộng (khe hở rất nhỏ): kiểm tra xem có lắp sai cỡ bạc, lẫn dị vật, hoặc bề mặt chưa sạch.
- Vệt bị kéo dài: thường do đã vô tình quay trục sau khi đặt Plastigauge.
Khi phát hiện vệt không đạt yêu cầu, tốt nhất là làm lại phép đo với một dải Plastigauge mới để đảm bảo độ tin cậy.
6. Checklist nhanh trước khi kết thúc phép đo
Dưới đây là một checklist ngắn mà nhiều kỹ thuật viên thực tế vẫn áp dụng:
- Đã vệ sinh sạch bề mặt trục và bạc.
- Đã cắt và đặt đúng chiều dải Plastigauge.
- Trong quá trình siết, không quay trục.
- Đã siết đúng mô-men quy định.
- Đã đọc và ghi chép đầy đủ kết quả từng vị trí.
- Đã làm sạch vệt nhựa còn sót lại sau khi đo.
7. Kết luận
Plastigauge là một công cụ đơn giản nhưng nếu biết áp dụng đúng “mẹo” trong thao tác, bạn sẽ có được kết quả đo ổn định, lặp lại và tin cậy cho nhiều loại ổ trục và cụm lắp ghép.
Hãy kết hợp các mẹo trong bài viết này với những kiến thức cơ bản về cách Plastigauge hoạt động và hướng dẫn sử dụng chi tiết để tối ưu hóa quá trình kiểm tra và bảo dưỡng thiết bị.
Bài viết liên quan
