7 lỗi thường gặp khi dùng Plastigauge và cách tránh
Plastigauge giúp đo khe hở giữa bạc đạn – trục khuỷu, trục cam, ổ trục lớn, mặt bích... một cách đơn giản và trực quan. Tuy nhiên, chỉ cần một vài thao tác sai nhỏ cũng có thể khiến kết quả đo lệch đáng kể. Bài viết này tổng hợp 7 lỗi thường gặp khi dùng Plastigauge và cách khắc phục để bạn luôn tự tin với kết quả đo của mình.
1. Không vệ sinh sạch bề mặt trước khi đo
Đây là lỗi phổ biến nhất. Dầu nhớt, bụi bẩn, mạt kim loại còn sót lại trên bề mặt trục hoặc bạc đạn sẽ tạo thêm một lớp “đệm” giữa hai bề mặt, khiến khe hở đo được nhỏ hơn thực tế.
Ngoài ra, các hạt bẩn có thể làm vệt Plastigauge bị kéo dài không đều, gây méo vệt hoặc dính cục, rất khó so sánh với thang đo chuẩn.
Cách tránh
- Lau sạch bề mặt trục và bạc bằng khăn sạch, sau đó dùng dung dịch tẩy dầu nếu cần.
- Đảm bảo bề mặt khô, sạch, không còn cặn dầu dày hoặc mạt kim loại.
- Nếu phải dùng một lớp dầu/mỡ để bám dải, chỉ bôi rất mỏng.
2. Bôi quá nhiều dầu hoặc mỡ lên dải Plastigauge
Một lớp dầu mỏng có thể giúp dải Plastigauge bám vào bề mặt, nhưng nếu bôi quá dày, dầu sẽ chiếm bớt khe hở, làm cho vệt Plastigauge bị ép ít hơn, và kết quả đọc được khe hở lớn hơn thực tế.
Ngược lại, nếu bạn trộn lẫn mỡ hoặc chất bôi trơn đặc với Plastigauge, vệt nhựa sau khi ép có thể bị nứt, không đều, làm khó đọc hoặc gây hiểu nhầm kết quả.
Cách tránh
- Chỉ dùng một lớp dầu cực mỏng trên bề mặt trục nếu cần.
- Không bôi trực tiếp lên dải Plastigauge, hạn chế dùng mỡ đặc.
- Nếu vệt đo có hình dạng bất thường, nên làm lại phép đo.
3. Xoay trục sau khi đã đặt dải Plastigauge
Sau khi đặt dải Plastigauge lên trục, nếu bạn xoay trục trong quá trình lắp nắp hoặc siết bu-lông, dải nhựa sẽ bị kéo trượt trên bề mặt.
Hậu quả:
- Vệt nhựa bị quét dài, không phản ánh đúng khe hở tại vị trí ban đầu.
- Có thể tạo ra các vùng dày – mỏng không đều, dễ gây hiểu nhầm.
Cách tránh
- Sau khi đặt dải Plastigauge, tuyệt đối không xoay trục.
- Nếu cần chỉnh lại vị trí nắp, hãy làm rất nhẹ trước khi siết.
- Nếu trục đã bị quay sau khi đặt dải, hãy làm lại phép đo.
4. Siết sai mô-men hoặc sai trình tự bu-lông
Plastigauge đo khe hở trong điều kiện làm việc thực tế, do đó lực siết nắp ổ trục cần đúng theo khuyến cáo của nhà sản xuất. Nếu:
- Siết quá chặt → khe hở nhỏ hơn thực tế trong điều kiện làm việc chuẩn.
- Siết chưa đủ lực → khe hở lớn hơn thực tế, dễ chẩn đoán sai.
- Siết sai trình tự (không siết chéo, siết lệch) → mặt đỡ bị cong, méo, vệt Plastigauge không đều.
Cách tránh
- Luôn dùng cờ-lê lực (torque wrench) khi đo bằng Plastigauge.
- Tuân thủ trình tự siết bu-lông theo tài liệu dịch vụ (service manual).
- Siết thành nhiều bước, tăng dần đến giá trị mô-men cuối cùng.
5. Đặt dải Plastigauge sai vị trí hoặc sai chiều dài
Plastigauge cần được đặt đúng vị trí bạn muốn đo khe hở (thường là vùng tải lớn nhất của ổ trục). Một số lỗi thường gặp:
- Đặt dải quá dài, khi siết vệt nhựa bị ép tràn ra ngoài mép.
- Đặt dải quá ngắn, khó đánh giá độ đồng đều khe hở trên toàn bề rộng bạc.
- Đặt dải lệch tâm hoặc không đúng vùng chịu tải chính.
Cách tránh
- Cắt dải Plastigauge có chiều dài vừa đủ theo bề rộng cần đo.
- Đặt dải tại vị trí trung tâm hoặc vùng chịu tải chính của ổ trục.
- Nếu muốn kiểm tra độ đồng đều, có thể đặt 2–3 dải ngắn ở các vị trí khác nhau.
6. Đọc sai thang đo hoặc nhầm đơn vị mm / inch
Trên thẻ đo Plastigauge thường in nhiều thang đo khác nhau (mm và inch), tương ứng với từng khoảng đo. Lỗi thường gặp:
- So vệt nhựa với nhầm thang (ví dụ nhìn thang inch nhưng lại nghĩ là mm).
- Nhầm giá trị khi nội suy giữa hai vạch.
- Dùng thẻ không đúng loại dải Plastigauge (thẻ của PL-A nhưng dải là PL-D).
Cách tránh
- Xác định rõ bạn cần đọc theo mm hay inch trước khi so thang đo.
- Đảm bảo thẻ đo đi kèm đúng mã sản phẩm bạn đang sử dụng.
- Nếu cần ghi chép, hãy ghi kèm đơn vị để tránh hiểu nhầm về sau.
7. Chọn sai loại Plastigauge hoặc đo ngoài khoảng làm việc
Mỗi mã Plastigauge (PL-A, PL-B, PL-C, PL-D, PL-E, PL-X...) có khoảng đo riêng. Nếu khe hở thực tế quá nhỏ hoặc quá lớn so với khoảng này, vệt nhựa sẽ:
- Bị ép quá bè (khe quá nhỏ) → khó so với thang chuẩn.
- Gần như không thay đổi (khe quá lớn) → tưởng là khe hở quá lớn hoặc đo sai.
Ngoài ra, nếu bạn cố tái sử dụng dải Plastigauge đã bị ép một lần, vật liệu đã biến dạng sẽ không còn chính xác như ban đầu.
Cách tránh
- Chọn đúng mã dải Plastigauge theo khoảng khe hở dự kiến (theo catalog).
- Nếu không chắc, có thể đo thử với một loại, nếu vệt quá bè hoặc quá nhỏ, hãy chuyển sang loại khác.
- Không tái sử dụng dải đã đo, mỗi phép đo phải dùng dải mới.
Tổng kết: Làm sao để luôn đo đúng với Plastigauge?
Để Plastigauge phát huy tối đa hiệu quả, bạn chỉ cần ghi nhớ một vài nguyên tắc:
- Sạch – phẳng – đúng lực siết là ba yếu tố quan trọng nhất.
- Không xoay trục sau khi đặt dải, không bôi quá nhiều dầu/mỡ.
- Đặt dải đúng vị trí, sử dụng đúng mã dải và thẻ đo chính hãng.
- Nếu kết quả bất thường, hãy bình tĩnh kiểm tra lại từng bước – đa số đều do một trong 7 lỗi trên.
Khi thao tác đúng, Plastigauge là một công cụ rất tin cậy để kiểm tra khe hở ổ trục, bạc đạn, mặt bích… trong bảo trì, sửa chữa và đại tu thiết bị cơ khí.
Bài viết liên quan
