Cách Plastigauge hoạt động

1. Plastigauge là gì?

Plastigauge được dùng để đo khe hở (clearance) giữa hai bề mặt, thường là các bề mặt ổ trục hoặc chi tiết lắp ghép mà sau khi siết lại rất khó tiếp cận. Thay vì phải dùng đồng hồ so, panme hoặc thước lá phức tạp, kỹ thuật viên chỉ cần kẹp một dải Plastigauge mỏng giữa hai bề mặt rồi siết đúng lực.

Sau khi tháo ra, dải Plastigauge bị ép bẹt lại. Bề rộng của dải nhựa sau khi bị ép sẽ tỷ lệ nghịch với khe hở thực tế: khe hở càng nhỏ thì vệt nhựa càng bè rộng, và ngược lại.

2. Nguyên lý hoạt động của Plastigauge

Đặt dải Plastigauge trên bề mặt trục hoặc bạc đạn

Hình 1 – Đặt dải Plastigauge lên bề mặt cần đo (ví dụ: trục khuỷu hoặc bạc đạn).

Sau khi siết, Plastigauge bị ép bẹt thành một vệt

Hình 2 – Sau khi siết đúng lực, Plastigauge bị ép bẹt thành một vệt dẹt trên bề mặt.

Về nguyên lý, dải Plastigauge ban đầu có tiết diện tròn hoặc vuông, với diện tích mặt cắt được nhà sản xuất kiểm soát rất chính xác. Khi bị ép giữa hai bề mặt, tiết diện này bị biến dạng từ “cao – hẹp” sang “thấp – rộng”, nhưng diện tích gần như không đổi.

Do đó có thể coi:
• Khe hở T tỉ lệ nghịch với bề rộng W của vệt nhựa:
T ≈ hằng số / W.

Thay vì bắt người dùng phải tự tính toán, trên thẻ đo (thước chuẩn) của Plastigauge đã in sẵn các vạch với bề rộng tương ứng từng giá trị khe hở. Bạn chỉ cần đặt vệt nhựa lên thẻ, so vệt rộng với vạch in sẵn, đọc trực tiếp khe hở theo đơn vị mm hoặc inch.

3. Các bước sử dụng Plastigauge

Bước 1 – Chuẩn bị bề mặt

Tháo cụm chi tiết cần đo (ví dụ: nắp bạc đạn, nắp ổ trục, nắp bạc biên, bạc cổ trục…). Lau sạch dầu mỡ dư trên bề mặt trục và bạc, tránh bụi bẩn hoặc mạt kim loại làm sai lệch kết quả.

Hình minh họa – Bề mặt được vệ sinh sạch trước khi đặt Plastigauge (có thể dùng hình cach-Plastigauge-hoat-dong-6.jpg nếu bạn thêm vào thư mục ảnh).

Bước 2 – Cắt và đặt dải Plastigauge

Cắt một đoạn Plastigauge ngắn, vừa với bề rộng cần đo. Đặt dải nhựa dọc theo phương cần đo khe hở (thường là vuông góc với phương quay của trục).

Có thể dùng một lớp mỡ khoáng mỏng để dải nhựa bám vào bề mặt.
Không được xoay trục sau khi đặt Plastigauge.

Bước 3 – Lắp lại và siết đúng lực

Lắp lại nắp ổ trục hoặc bạc đạn vào vị trí cũ, sau đó siết bu-lông theo mô-men xiết khuyến cáo của nhà sản xuất. Trong quá trình này, dải Plastigauge sẽ bị ép bẹt.

Bước 4 – Tháo ra và đọc kết quả

Tháo nắp trở lại, quan sát dải Plastigauge lúc này đã biến thành một vệt dẹt.

Lấy thẻ đo (gauge card) đi kèm Plastigauge.
Đặt vệt nhựa cạnh các vạch trên thẻ.
Chọn vạch có bề rộng gần giống nhất với vệt nhựa. Giá trị khe hở tương ứng sẽ được in ngay bên cạnh.

Nếu cần độ chính xác cao hơn, có thể nội suy giữa hai vạch gần nhất.

4. Ứng dụng của Plastigauge trong thực tế

Plastigauge được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực:

Ô tô: đo khe hở bạc đạn trục khuỷu, bạc biên, trục cam, kiểm tra sau khi đại tu động cơ.
Ngành hàng hải: đo khe hở ổ trục trục chân vịt, ổ trục lớn.
Nhà máy điện & tuabin: kiểm tra ổ trục tuabin, bơm, hệ thống áp lực.
Đường ống & mặt bích: đo độ phẳng, khe hở giữa mặt bích và gioăng.
Khuôn ép, khuôn nhựa: kiểm tra khe hở giữa các bề mặt khuôn.

Ưu điểm của Plastigauge là đơn giản, trực quan, chi phí thấp và có thể đo được những vị trí mà các dụng cụ đo truyền thống khó tiếp cận.

5. Ví dụ: đo khe hở bạc đạn trục khuỷu động cơ ô tô

Một trong những ứng dụng phổ biến nhất của Plastigauge là đo khe hở bạc đạn trục khuỷu và bạc biên trên động cơ ô tô.

Tháo các-te dầu (các-te dưới) để lộ trục khuỷu và bạc biên.
Tháo nắp bạc biên cần kiểm tra, lau sạch dầu trên trục và bạc.
Đặt một dải Plastigauge lên trục khuỷu theo chiều ngang.
Lắp lại nắp bạc, siết đúng mô-men, không quay trục.
Tháo nắp lần nữa, đọc khe hở theo thẻ đo Plastigauge.

Sau khi đo xong, vệt nhựa còn lại có thể lau sạch bằng khăn tẩm dầu, hoặc dung môi tẩy dầu. Phần nhựa còn sót lại thường tan trong dầu và không gây hại cho các bề mặt kim loại được bôi trơn bằng dầu.

6. Kết luận

Plastigauge là một công cụ đơn giản nhưng cực kỳ hữu ích để kiểm tra nhanh khe hở ổ trục và các bề mặt lắp ghép, đặc biệt trong bảo trì – sửa chữa – đại tu động cơ và thiết bị quay.

Để đạt kết quả chính xác, người dùng nên:

Tuân thủ đúng quy trình lắp – siết – tháo.
Giữ bề mặt sạch, không xoay trục sau khi đặt Plastigauge.
Đọc kết quả theo thẻ đo chính hãng đi kèm sản phẩm.

Nếu bạn cần tư vấn thêm về cách chọn loại Plastigauge phù hợp (PL-A, PL-B, PL-C, PL-D, PL-E, PL-X) cho ứng dụng cụ thể, hãy liên hệ Plastigauge Việt Nam để được hỗ trợ.