Đo khe hở trục khuỷu bằng Plastigauge

1. Khi nào cần đo khe hở trục khuỷu?

Một số trường hợp điển hình cần kiểm tra khe hở trục khuỷu:

Sau khi mài trục khuỷu và lắp bạc sửa chữa.
Khi thay bộ bạc đạn trục khuỷu mới.
Khi đại tu động cơ có hiện tượng gõ bạc, gõ thanh truyền.
Động cơ đã chạy lâu, áp suất dầu thấp, nghi ngờ mòn ổ trục.

Đo khe hở giúp xác định liệu trục và bạc còn nằm trong giới hạn cho phép hay cần thay thế, gia công lại.

2. Chuẩn bị trước khi đo khe hở trục khuỷu

Trước khi tiến hành, cần:

Tháo các-te dầu và các chi tiết che chắn để lộ trục khuỷu.
Chuẩn bị dụng cụ: cờ lê, súng siết lực, khay đựng bu-lông, khăn sạch, dung môi tẩy dầu.
Chuẩn bị Plastigauge loại phù hợp với dải khe hở cần đo.
Đọc tài liệu kỹ thuật của động cơ để nắm giới hạn khe hở cho phép.

3. Quy trình đo khe hở bạc đạn trục khuỷu từng bước

Bước 1 – Tháo nắp bạc đạn trục khuỷu

Chọn cổ trục cần đo (thường đo lần lượt các cổ trục chính). Đánh dấu vị trí nắp bạc (nếu nhà sản xuất chưa đánh dấu) để tránh lắp nhầm.

Nới và tháo bu-lông nắp bạc theo thứ tự đối xứng.
Nhấc nắp bạc ra nhẹ nhàng, tránh cạy mạnh làm trầy bề mặt.

Bước 2 – Vệ sinh bề mặt trục và bạc

Dùng khăn sạch và dung môi tẩy dầu lau cổ trục khuỷu và bề mặt bạc trong nắp. Bề mặt phải sạch dầu, sạch mạt kim loại và bụi bẩn.

Bước 3 – Đặt dải Plastigauge

Cắt một đoạn Plastigauge có chiều dài bằng khoảng 1/3 đến 1/2 bề rộng cổ trục. Đặt dải nhựa dọc theo phương quay của trục khuỷu (song song trục).

Không cần bôi dầu; có thể dùng một lớp mỡ cực mỏng để dải đứng yên.
Đặt ở vùng giữa, tránh sát mép để khi siết không bị xì ra ngoài.

Bước 4 – Lắp lại nắp bạc và siết đúng mô-men

Đặt nắp bạc vào đúng vị trí ban đầu, chú ý chiều lắp ban đầu. Siết bu-lông theo mô-men do nhà sản xuất chỉ định.

Siết đều từng bước, theo thứ tự đối xứng.
Không quay trục khuỷu trong suốt quá trình.

Bước 5 – Tháo nắp bạc và đọc vệt Plastigauge

Tháo nắp bạc ra lại, quan sát dải Plastigauge đã bị ép dẹt. Dùng thẻ đo đi kèm để so bề rộng vệt nhựa và đọc giá trị khe hở tương ứng.

Nên ghi lại kết quả cho từng cổ trục (ví dụ: Main #1, #2, #3…) để đối chiếu:

Nếu một cổ trục có khe hở quá lớn/nhỏ so với các cổ khác → cần kiểm tra kỹ.
Nếu toàn bộ đều vượt giới hạn cho phép → khả năng trục khuỷu hoặc bạc đã mòn đồng đều.

4. So sánh với giới hạn khe hở cho phép

Mỗi loại động cơ có dải khe hở tiêu chuẩn riêng. Ví dụ (chỉ mang tính minh họa):

Khe hở bạc đạn trục khuỷu cho phép: 0,02 – 0,05 mm.
Giới hạn mòn tối đa: 0,07 – 0,08 mm.

Nếu kết quả đo bằng Plastigauge:

Nằm trong dải tiêu chuẩn → có thể tiếp tục sử dụng.
Gần giới hạn mòn → cân nhắc thay bạc nếu động cơ cần độ tin cậy cao.
Vượt quá giới hạn → bắt buộc phải sửa chữa: thay bạc, mài trục, hoặc thay cụm trục.

Luôn đối chiếu với sổ tay sửa chữa hoặc tài liệu kỹ thuật chính hãng để có số liệu chính xác cho từng dòng xe.

5. Các lỗi thường gặp khi đo khe hở trục khuỷu bằng Plastigauge

Quay trục khuỷu sau khi đã đặt dải Plastigauge.
Không siết đúng mô-men, hoặc không theo đúng thứ tự siết khuyến cáo.
Bề mặt dính nhiều dầu làm vệt nhựa bị trượt, không phản ánh đúng khe hở.
Đặt dải Plastigauge quá dài, dẫn đến bị “xì” khỏi vùng khe hở khi siết.
Đọc nhầm thang đo mm/inch trên thẻ Plastigauge.

Khi nghi ngờ có sai sót, nên đo lại 1–2 lần tại cùng vị trí để xác nhận.

6. Một số mẹo hữu ích cho kỹ thuật viên

Đo và ghi chép tất cả các cổ trục vào cùng một bảng để dễ so sánh.
Kết hợp đo khe hở dọc (end play) trục khuỷu bằng đồng hồ so để có cái nhìn tổng thể.
Khi thay bạc sửa chữa (oversize/undersize), luôn dùng Plastigauge để “chốt” lại xem gia công đã đạt chưa.
Nếu phát hiện một cổ trục có khe hở rất khác so với các cổ còn lại, cần kiểm tra thêm về sự cong vênh trục, lệch tâm hoặc lắp sai bạc.

7. Kết luận

Đo khe hở trục khuỷu bằng Plastigauge là bước quan trọng trong đại tu và sửa chữa động cơ. Phương pháp này đơn giản, rõ ràng và cho kết quả định lượng giúp kỹ thuật viên đưa ra quyết định chính xác hơn.

Chỉ với một dải nhựa nhỏ và thẻ đo kèm theo, bạn có thể kiểm tra được tình trạng “sức khỏe” của ổ trục trục khuỷu, góp phần đảm bảo động cơ hoạt động êm, bền và an toàn.

Nếu cần tư vấn chi tiết hơn về loại Plastigauge phù hợp cho từng ứng dụng, hãy liên hệ Plastigauge Việt Nam để được hỗ trợ.